Rozpoznawanie trybów
Tryb to stan, w którym akurat jesteś: określone emocje, myśli i sposób zachowania, które włączają się razem. Przez dzień przechodzi się przez kilka. Ta karta służy do tego, żeby nauczyć się rozpoznawać własne w momencie, w którym się włączają, a nie dwa dni później.
Zanim zaczniesz
Tryb nie jest tożsamością i nie jest diagnozą. Nie jesteś Karzącym Rodzicem ani Zdystansowanym Obrońcą. Bywasz w tych stanach, czasem po kilka razy dziennie, i one się zmieniają.
Tryby radzenia sobie nie są wadami. Każdy z nich kiedyś chronił i zwykle robił to skutecznie, bo inaczej by się nie utrwalił. Problemem jest wyłącznie to, że włącza się dziś, w sytuacjach, w których ochrona nie jest już potrzebna, a koszt zostaje.
Nie da się rozpoznawać trybów na bieżąco od pierwszego dnia. Normalna kolejność jest taka: najpierw rozpoznajesz po fakcie, potem w trakcie, dopiero na końcu tuż przed. Zapisywanie po fakcie nie jest porażką, tylko pierwszym etapem.
Jeśli przy którejś sytuacji robi się bardzo ciężko albo pojawia się poczucie odcięcia od siebie, przerwij wypełnianie i wróć do tego przy kimś. Do samego odcięcia mamy osobną kartę o oknie tolerancji.
Kiedy tego użyć
- Kiedy reagujesz w sposób, którego potem nie rozumiesz.
- Kiedy znasz swoje schematy i nic z nimi nie robisz na bieżąco.
- Kiedy w kłótni coś przełącza się w pół sekundy.
- Do zbierania materiału między sesjami terapii schematów.
Jak to zrobić
-
Tryby dziecięce, czyli to, co czuje się najmocniej
Wrażliwe Dziecko to stan, w którym jest smutek, lęk, samotność i poczucie bycia bezbronnym. Złoszczące się Dziecko to bunt i wściekłość, często wtedy, gdy potrzeba znowu została pominięta. Impulsywne Dziecko robi to, na co ma ochotę, natychmiast i bez oglądania się na koszty. Jest też Szczęśliwe Dziecko, stan spokoju i swobody, i to on jest w tym modelu celem, a nie ciekawostką.
-
Tryby radzenia sobie, czyli to, co robi się z tamtym
Uległy Poddany dostosowuje się, żeby nie stracić relacji: zgadza się, przeprasza, ustępuje, przewiduje cudze potrzeby. Zdystansowany Obrońca odcina, żeby nie czuć: wycofuje się, zajmuje czymś innym, robi się obojętny, czasem sięga po coś, co skutecznie znieczula. Nadmierny Kompensator idzie w drugą stronę: udowadnia, kontroluje, atakuje pierwszy, dąży do perfekcji.
-
Tryby rodzicielskie, czyli cudzy głos w środku
Karzący Rodzic upokarza i wymierza karę: „jesteś żałosny”, „zasłużyłeś sobie”. Wymagający Rodzic nie poniża, tylko podnosi poprzeczkę bez końca: „to za mało”, „mogłeś lepiej”, „inni robią więcej”. To są dwa różne głosy, wymagają różnej odpowiedzi i warto od początku odróżniać, który się odezwał.
-
Zdrowy Dorosły
Stan, w którym da się jednocześnie czuć i myśleć. Widzi, że Wrażliwemu Dziecku jest źle, i nie każe mu się uspokoić. Słyszy Karzącego Rodzica i nie zgadza się z nim. Wie, po co był kiedyś Obrońca, i decyduje, czy dziś jest potrzebny. Nie jest to stan wolny od emocji, tylko taki, w którym emocje nie decydują same.
-
Jak zapisywać, żeby to miało sens
Zacznij od ciała i od zachowania, bo one są najłatwiej uchwytne. Dopiero potem nazywaj tryb. Odwrotna kolejność, czyli zaczynanie od nazwy, kończy się dopasowywaniem sytuacji do etykiety. Jeżeli nie umiesz nazwać, zostaw puste i opisz, co się działo. Nazwa przyjdzie po kilku wpisach.
-
Dwa pytania, które robią najwięcej roboty
Przed czym ten tryb chciał mnie ochronić i co mnie kosztował. Pierwsze pytanie zdejmuje wstyd, bo pokazuje sens tam, gdzie widać było tylko reakcję nie do wytłumaczenia. Drugie utrzymuje uczciwość, bo bez niego łatwo skończyć na tym, że wszystko jest zrozumiałe i nic nie wymaga zmiany.
Pięć sytuacji
Jedna sytuacja na blok, wypełniana najlepiej tego samego dnia. Pięć wpisów zwykle wystarczy, żeby zobaczyć, że tryby się powtarzają.
Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.
Zobacz też
- Potrzeby emocjonalne i schematy Schematy nie biorą się z charakteru ani ze słabości. Biorą się z potrzeb, które w dzieciństwie nie były zaspokajane wystarczająco długo.
- Dialog z krytykiem wewnętrznym Głos, który mówi Ci, że jesteś do niczego, nie jest Twoim głosem.
- Okno tolerancji Sposób opisania trzech stanów, w których bywa układ nerwowy.
Karta opiera się na modelu trybów schematów Jeffreya Younga i współpracowników, powszechnie opisanym w literaturze i wykładanym na szkoleniach z terapii schematów. Nazwy trybów są terminami tego modelu. Treść opisów, dobór akcentów i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere. Karta nie zawiera pozycji żadnego kwestionariusza i nie służy do pomiaru nasilenia trybów.