Rozpoznawanie trybów
Cztery grupy trybów w terapii schematów i arkusz na rozpoznanie własnych w pięciu sytuacjach. Tryb to stan, w którym akurat jesteś: emocje, myśli i zachowanie, które włączają się razem.
Zanim zaczniesz
Tryb nie jest tożsamością ani diagnozą. Nie jesteś Karzącym Rodzicem ani Zdystansowanym Obrońcą. Bywasz w tych stanach, czasem po kilka razy dziennie.
Tryby radzenia sobie nie są wadami. Każdy kiedyś chronił i robił to skutecznie, bo inaczej by się nie utrwalił. Problemem jest to, że włącza się dziś, gdy ochrona nie jest już potrzebna, a koszt zostaje.
Rozpoznawanie na bieżąco nie przychodzi od pierwszego dnia. Kolejność jest zwykle taka: najpierw po fakcie, potem w trakcie, na końcu tuż przed. Zapisywanie po fakcie to pierwszy etap, nie porażka.
Jeśli przy którejś sytuacji robi się bardzo ciężko albo pojawia się poczucie odcięcia od siebie, przerwij i wróć do tego przy kimś. Do samego odcięcia jest osobna karta o oknie tolerancji.
Kiedy tego użyć
- Kiedy reagujesz w sposób, którego potem nie rozumiesz.
- Kiedy znasz swoje schematy i nic z nimi nie robisz na bieżąco.
- Kiedy w kłótni coś przełącza się w pół sekundy.
- Do zbierania materiału między sesjami terapii schematów.
Jak to zrobić
-
Tryby dziecięce, czyli to, co czuje się najmocniej
Wrażliwe Dziecko to stan, w którym jest smutek, lęk, samotność i poczucie bycia bezbronnym. Złoszczące się Dziecko to bunt i wściekłość, często wtedy, gdy potrzeba znowu została pominięta. Impulsywne Dziecko robi to, na co ma ochotę, natychmiast i bez oglądania się na koszty. Jest też Szczęśliwe Dziecko, stan spokoju i swobody, i to on jest w tym modelu celem, a nie ciekawostką.
-
Tryby radzenia sobie, czyli to, co robi się z tamtym
Uległy Poddany dostosowuje się, żeby nie stracić relacji: zgadza się, przeprasza, ustępuje, przewiduje cudze potrzeby. Zdystansowany Obrońca odcina, żeby nie czuć: wycofuje się, zajmuje czymś innym, robi się obojętny, czasem sięga po coś, co skutecznie znieczula. Nadmierny Kompensator idzie w drugą stronę: udowadnia, kontroluje, atakuje pierwszy, dąży do perfekcji.
-
Tryby rodzicielskie, czyli cudzy głos w środku
Karzący Rodzic upokarza i wymierza karę: „jesteś żałosny”, „zasłużyłeś sobie”. Wymagający Rodzic nie poniża, tylko podnosi poprzeczkę bez końca: „to za mało”, „mogłeś lepiej”, „inni robią więcej”. To są dwa różne głosy, wymagają różnej odpowiedzi i warto od początku odróżniać, który się odezwał.
-
Zdrowy Dorosły
Stan, w którym da się jednocześnie czuć i myśleć. Widzi, że Wrażliwemu Dziecku jest źle, i nie każe mu się uspokoić. Słyszy Karzącego Rodzica i nie zgadza się z nim. Wie, po co był kiedyś Obrońca, i decyduje, czy dziś jest potrzebny. Nie jest to stan wolny od emocji, tylko taki, w którym emocje nie decydują same.
-
Jak zapisywać, żeby to miało sens
Zacznij od ciała i od zachowania, bo one są najłatwiej uchwytne. Dopiero potem nazywaj tryb. Odwrotna kolejność, czyli zaczynanie od nazwy, kończy się dopasowywaniem sytuacji do etykiety. Jeżeli nie umiesz nazwać, zostaw puste i opisz, co się działo. Nazwa przyjdzie po kilku wpisach.
-
Dwa pytania, które robią najwięcej roboty
Przed czym ten tryb chciał mnie ochronić i co mnie kosztował. Pierwsze pytanie zdejmuje wstyd, bo pokazuje sens tam, gdzie widać było tylko reakcję nie do wytłumaczenia. Drugie utrzymuje uczciwość, bo bez niego łatwo skończyć na tym, że wszystko jest zrozumiałe i nic nie wymaga zmiany.
Pięć sytuacji
Jedna sytuacja na blok, wypełniana najlepiej tego samego dnia. Pięć wpisów zwykle wystarczy, żeby zobaczyć, że tryby się powtarzają.
Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.
Jeśli jest Ci teraz bardzo źle, nie czekaj z tym do wypełnienia karty. Całodobowe wsparcie kryzysowe: 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Zobacz też
- Potrzeby emocjonalne i schematy Pięć podstawowych potrzeb z dzieciństwa i schematy, które powstają, gdy nie są zaspokajane. Wprowadzenie do terapii schematów.
- Dialog z krytykiem wewnętrznym Siedem kroków od zapisania słów krytyka do odpowiedzi zdrowego dorosłego. Arkusz na cztery rozmowy.
- Okno tolerancji Trzy stany pobudzenia układu nerwowego i rozpoznanie własnych sygnałów wyjścia poza okno.
Karta opiera się na modelu trybów schematów Jeffreya Younga i współpracowników, powszechnie opisanym w literaturze i wykładanym na szkoleniach z terapii schematów. Nazwy trybów są terminami tego modelu. Treść opisów, dobór akcentów i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere. Karta nie zawiera pozycji żadnego kwestionariusza i nie służy do pomiaru nasilenia trybów.