Rozpoznawanie trybów
Cztery grupy trybów w terapii schematów i arkusz na rozpoznanie własnych w pięciu sytuacjach. Tryb to stan, w którym akurat jesteś: emocje, myśli i zachowanie, które włączają się razem.
Zanim zaczniesz
Tryb nie jest tożsamością ani diagnozą. Nie jesteś Karzącym Rodzicem ani Odłączonym Obrońcą. Bywasz w tych stanach, czasem po kilka razy dziennie. Tryby mogą się mieszać i szybko zmieniać.
Tryby radzenia sobie nie są wadami charakteru. W modelu traktuje się je jako sposoby ochrony; czy i kiedy chroniły, warto sprawdzić, a nie zakładać. Trudność pojawia się wtedy, gdy włączają się dziś i więcej kosztują, niż dają.
Zacznij od zapisywania po fakcie. Z czasem może się udawać rozpoznać tryb w trakcie albo tuż przed. Zapisywanie po fakcie nie jest porażką.
Jeśli przy którejś sytuacji robi się bardzo ciężko albo pojawia się poczucie odcięcia od siebie, przerwij i wróć do tego przy kimś. Do samego odcięcia jest osobna karta o oknie tolerancji.
Kiedy tego użyć
- Kiedy reagujesz w sposób, którego potem nie rozumiesz.
- Kiedy znasz swoje schematy i chcesz je rozpoznawać na bieżąco.
- Kiedy w kłótni coś przełącza się bardzo szybko.
- Do zbierania materiału między sesjami terapii schematów.
Jak to zrobić
-
Tryby dziecięce
Wrażliwe Dziecko to stan, w którym jest smutek, lęk, samotność i poczucie bycia bezbronnym. Złoszczące się Dziecko to bunt i wściekłość, często wtedy, gdy potrzeba znowu została pominięta. Impulsywne Dziecko robi to, na co ma ochotę, natychmiast i bez oglądania się na koszty. Jest też Szczęśliwe Dziecko, stan spokoju i swobody; w tym modelu wzmacnianie go jest jednym z celów pracy.
-
Tryby radzenia sobie
Uległy Poddany dostosowuje się, żeby nie stracić relacji: zgadza się, przeprasza, ustępuje, przewiduje cudze potrzeby. Odłączony Obrońca odcina, żeby nie czuć: wycofuje się, zajmuje czymś innym, robi się obojętny, czasem sięga po coś, co skutecznie znieczula. Nadmierny Kompensator idzie w drugą stronę: udowadnia, kontroluje, atakuje pierwszy, dąży do perfekcji.
-
Tryby krytyczne
Karzący Rodzic koncentruje się na potępianiu i karaniu siebie: „jesteś żałosny”, „zasłużyłeś sobie”. Wymagający Rodzic narzuca sztywne lub nadmierne standardy i obowiązki: „to za mało”, „mogłeś lepiej”, „inni robią więcej”. W jednej myśli mogą pojawić się oba elementy. Nazwy pochodzą z modelu i nie oznaczają, że ten głos musi należeć do rodzica albo do kogoś konkretnego. Odróżnienie ich może pomóc dobrać odpowiedź. Nie musisz jednak rozstrzygać nazwy, żeby odpowiedzieć sobie z szacunkiem.
-
Zdrowy Dorosły
Stan, w którym da się jednocześnie czuć i myśleć. Widzi, że Wrażliwemu Dziecku jest źle, i nie każe mu się uspokoić. Słyszy Karzącego Rodzica i nie zgadza się z nim. Rozumie, po co włącza się Obrońca, i decyduje, czy dziś jest potrzebny. Nie jest to stan wolny od emocji, tylko taki, w którym emocje nie decydują same.
-
Jak zapisywać, żeby to miało sens
Zacznij od tego, co pamiętasz: emocji, myśli, doznań albo zachowania. Dopiero potem nazywaj tryb; zaczynanie od nazwy łatwo prowadzi do dopasowywania sytuacji do etykiety. Jeżeli nie umiesz nazwać, zostaw puste i opisz, co się działo. Nazwa może przyjść później.
-
Dwa pytania
Czy ten tryb mógł mnie przed czymś chronić i co mnie kosztował. Pierwsze pytanie może zmniejszyć wstyd, bo pokazuje możliwy sens reakcji; jeśli nie widzisz żadnej ochrony, zostaw puste. Drugie pomaga zobaczyć, co warto zmienić.
Pięć sytuacji
Jedna sytuacja na blok, najlepiej tego samego dnia. Pola, na które nie masz odpowiedzi, zostaw puste.
Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.
Jeśli jest Ci teraz bardzo źle, nie czekaj z tym do wypełnienia karty. Całodobowe wsparcie kryzysowe: 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Zobacz też
- Potrzeby emocjonalne i schematy Siedem potrzeb emocjonalnych: pięć z modelu Younga i dwie z propozycji jego rozszerzenia z 2021 roku. Opisy i arkusz do pracy nad wybranymi potrzebami.
- Dialog z krytykiem wewnętrznym Siedem kroków od zapisania słów krytyka do odpowiedzi zdrowego dorosłego. Arkusz na cztery rozmowy.
- Okno tolerancji Uproszczony model zakresu pobudzenia, w którym łatwiej wybierać reakcję, i rozpoznanie własnych sygnałów wyjścia poza ten zakres.
Karta opiera się na modelu trybów schematów Jeffreya Younga i współpracowników, powszechnie opisanym w literaturze i wykładanym na szkoleniach z terapii schematów. Nazwy trybów są terminami tego modelu. Treść opisów, dobór akcentów i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere. Karta nie zawiera pozycji żadnego kwestionariusza i nie służy do pomiaru nasilenia trybów.