Materiały dla pacjentów

Jak rozmawiać z dzieckiem o dojrzewaniu

Karta dla rodzica, nie dla dziecka. Nie ma tu gotowych formułek do wyrecytowania, bo one nie działają. Jest za to uporządkowanie tego, co warto powiedzieć, czego lepiej nie, i przygotowanie własnych odpowiedzi na pytania, które i tak padną, tylko zwykle w najmniej wygodnym momencie.

Zanim zaczniesz

To nie jest jedna rozmowa i nie ma być. Jedna wielka rozmowa jest krępująca dla obojga i nie zostaje zapamiętana. Skuteczne jest kilkadziesiąt krótkich, przy okazji, przez lata, zaczynając dużo wcześniej, niż większość rodziców zakłada.

Rzetelna edukacja seksualna nie przyspiesza inicjacji. Badania są tu zgodne i pokazują raczej odwrotny kierunek: więcej wiedzy oznacza późniejszą inicjację, częstsze zabezpieczanie się i mniejszą podatność na wykorzystanie. Milczenie nie chroni, tylko oddaje temat rówieśnikom i internetowi.

Prawidłowe nazwy części ciała od najmłodszych lat są kwestią bezpieczeństwa, a nie obyczajową. Dziecko, które umie nazwać, czego dotyczy problem, ma szansę powiedzieć o tym zrozumiale. To jest jeden z konkretnych czynników chroniących przed wykorzystaniem.

Jeżeli dziecko powie Ci coś, co Cię przestraszy, pierwsza reakcja jest ważniejsza niż cała rozmowa. Spokojny głos, podziękowanie za powiedzenie, brak przesłuchania. Jeżeli podejrzewasz wykorzystanie, nie prowadź własnego dochodzenia i zgłoś się po pomoc. Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 działa całodobowo, a dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dziecka 800 100 100, ten drugi nie jest całodobowy. Gdy zagrożone jest życie albo zdrowie dziecka, dzwoń pod 112.

Jeżeli sam czujesz się z tym tematem bardzo niekomfortowo, powiedz to dziecku wprost, zamiast udawać swobodę. „Nie rozmawiano ze mną o tym, więc będę się trochę plątał, ale chcę, żebyś mógł mnie o to pytać” działa lepiej niż wyćwiczona swoboda, której dziecko i tak nie kupi.

Kiedy tego użyć

  • Kiedy dziecko zaczyna pytać.
  • Kiedy widać pierwsze zmiany.
  • Kiedy dziecko trafiło na coś w internecie.
  • Kiedy w Twoim domu takiej rozmowy nie było.

Jak to zrobić

  1. Zacznij wcześniej, niż myślisz

    Nazwy części ciała, prywatność, prawo do własnego ciała i do odmowy przytulania: to są tematy przedszkolne. Zmiany w ciele omawia się przed ich wystąpieniem, a nie po. Miesiączka omówiona po pierwszej miesiączce jest omówiona za późno, i to samo dotyczy polucji u chłopców.

  2. Korzystaj z okazji, nie planuj wielkiej rozmowy

    Scena w serialu, ciąża znajomej, reklama, pytanie zadane w samochodzie. Rozmowa bokiem, przy jakiejś czynności, bez patrzenia sobie w oczy, idzie znacznie łatwiej. Samochód i zmywanie naczyń to dwa najlepsze miejsca na trudne tematy z nastolatkiem.

  3. Najpierw zapytaj, co dziecko już wie

    „A jak Ty myślisz, co to znaczy?” Dowiadujesz się, na jakim jest poziomie i skąd czerpie wiedzę, zamiast odpowiadać na pytanie, którego nie zadało. Bardzo często okazuje się, że pytanie dotyczy czegoś zupełnie innego, niż zabrzmiało.

  4. Odpowiadaj krótko i prawdziwie

    Odpowiedź na miarę pytania. Dziecko dopyta, jeśli będzie chciało wiedzieć więcej. Nie zmyślaj i nie stosuj przenośni o pszczółkach i kapuście: dziecko i tak dowie się prawdy, a przy okazji nauczy się, że w tej sprawie nie jesteś wiarygodnym źródłem.

  5. Nie panikuj przy pornografii

    Większość dzieci trafia na to przypadkiem i wcześnie. Reakcja karząca sprawia, że następnym razem nie powiedzą. Warto powiedzieć wprost, że to jest film, a nie instrukcja, że ludzie w nim są aktorami, i że prawdziwy seks wygląda i przebiega inaczej. To jedno zdanie jest ważniejsze niż filtry.

  6. Mów o zgodzie, nie tylko o ciele

    Że nikt nie ma prawa dotykać bez zgody, że zgodę można wycofać, że Ty też pytasz, zanim przytulisz. Że sekret, który każe się ukrywać przed rodzicem, nie jest sekretem, tylko sygnałem ostrzegawczym. To są rozmowy o bezpieczeństwie i mają być wcześniej niż rozmowy o seksie.

  7. Zostaw drzwi otwarte

    Każdą rozmowę kończ tak, żeby dało się do niej wrócić. „Gdybyś kiedyś chciał o tym pogadać, jestem.” Powtórzone kilka razy przez lata robi więcej niż jedna dobrze przygotowana przemowa. Dziecko sprawdza nie to, co mówisz, tylko jak reagujesz, gdy pyta.

  8. Podeprzyj się materiałami

    Dobra książka odpowiednia do wieku zdejmuje z Was oboje sporo skrępowania i pozwala dziecku wrócić do tematu wtedy, gdy chce, bez pytania Ciebie. To nie jest wymigiwanie się, o ile rozmowa nadal jest dostępna.

Moje przygotowanie

Karta jest dla Ciebie, nie dla dziecka. Wypełnij ją zanim rozmowa się wydarzy.

Szkoła, rówieśnicy, internet, my
Samochód, spacer, wspólna czynność
„Nie wiem, sprawdzę i wrócę do Ciebie” też jest dobrą odpowiedzią
Zdania, które sam słyszałem i które nie pomogły

Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.

Zobacz też

  • Termometr złości Karta do wypełnienia razem z dzieckiem. Złość rzadko przychodzi od razu na sam szczyt, choć tak to wygląda z boku.
  • Plan dnia dla dziecka Prosta rzecz, która robi więcej niż większość rozmów o zachowaniu.

Karta jest własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere, przygotowanym na podstawie praktyki seksuologicznej i standardów edukacji seksualnej opartej na wiedzy.