Spadek libido u kobiet. Przyczyny i co realnie pomaga

Mniejsza ochota na seks niż kiedyś to jedna z częstszych rzeczy, z którymi kobiety przychodzą do gabinetu seksuologicznego, i jednocześnie jedna z tych, o których najtrudniej powiedzieć na głos. Zwykle towarzyszy jej pytanie, czy to znaczy, że coś jest ze mną nie tak.

Najczęściej nie. Poziom pożądania zmienia się w ciągu cyklu, w ciągu życia i w zależności od tego, co się akurat dzieje. Bywa jednak, że obniżenie utrzymuje się miesiącami, zaczyna przeszkadzać i wtedy warto się mu przyjrzeć. Nie dlatego, że trzeba chcieć seksu, tylko dlatego, że taki stan zwykle na coś wskazuje.

Czym właściwie jest libido

Libido to popęd seksualny: wewnętrzna gotowość do bliskości i czerpania z niej przyjemności. U kobiet zależy jednocześnie od kilku rzeczy, które trudno rozdzielić: gospodarki hormonalnej, ogólnego stanu zdrowia, samopoczucia psychicznego i tego, jak wygląda relacja z osobą partnerską.

Warto znać jedno rozróżnienie, bo zdejmuje sporo niepotrzebnego napięcia. Pożądanie bywa spontaniczne, czyli pojawia się samo, oraz reaktywne, czyli budzi się dopiero w odpowiedzi na bliskość, dotyk i poczucie bezpieczeństwa. Drugi wariant jest u kobiet bardzo częsty i nie jest żadnym zaburzeniem. Część osób latami uważa, że ma „za małe libido”, podczas gdy po prostu ich pożądanie potrzebuje najpierw kontaktu, a nie odwrotnie.

Kiedy spadek libido jest naturalny

Zanim zaczniemy szukać przyczyn, warto sprawdzić, czy w ogóle jest czego szukać. Krótsze okresy mniejszej ochoty na seks są normalne i nie wymagają żadnych działań, jeśli mają zrozumiały kontekst.

• Zmęczenie, niedosypianie, praca ponad siły albo małe dziecko w domu.
• Faza cyklu. U wielu kobiet pożądanie rośnie w okolicy owulacji i opada przed miesiączką.
• Trudny okres: choroba, żałoba, przeprowadzka, kłopoty finansowe.
• Napięcie w związku, o którym jeszcze nie było rozmowy.

Sygnałem, że warto się temu przyjrzeć, jest nie sam spadek, tylko jego czas trwania i to, czy przeszkadza. Roboczo przyjmuje się około sześciu miesięcy utrzymującego się braku ochoty, któremu towarzyszy przykrość albo napięcie w relacji.

Najczęstsze przyczyny

Spadek pożądania rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle nakłada się kilka rzeczy naraz i dlatego zajmowanie się wyłącznie hormonami albo wyłącznie rozmową często nie wystarcza.

Przyczyny związane z ciałem

• Zaburzenia hormonalne: niedoczynność i nadczynność tarczycy, niedobór estrogenów, niski poziom testosteronu, który u kobiet również wpływa na popęd.
• Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca, a także część leków stosowanych w ich leczeniu.
• Suchość pochwy, nawracające infekcje intymne, ból przy współżyciu. Ból jest tu osobną sprawą: ciało dość szybko uczy się unikać czegoś, co boli, i to unikanie bywa mylone z brakiem ochoty.
• Przewlekłe zmęczenie, niedokrwistość, zaburzenia snu.

Leki i antykoncepcja

To jest częsta i często pomijana przyczyna. Obniżenie libido jest znanym działaniem niepożądanym leków z grupy SSRI, stosowanych w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Podobnie działa część tabletek antykoncepcyjnych, zwłaszcza preparatów obniżających poziom wolnego testosteronu.

Nie jest to powód, żeby cokolwiek odstawiać na własną rękę. Bywa, że to leczenie jest tym, co trzyma człowieka w pionie. Jest to natomiast dobry powód, żeby powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu, bo w wielu przypadkach da się zmienić preparat albo dawkę.

Przyczyny psychiczne

• Obniżony nastrój i depresja. Spadek zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność, jest jednym z podstawowych objawów, a seks nie jest tu wyjątkiem.
• Przewlekły stres i przeciążenie. Ciało w trybie czuwania nie wchodzi w tryb pożądania.
• Niska samoocena i brak akceptacji własnego ciała, często nasilone po porodzie albo po zmianie wagi.
• Wcześniejsze trudne doświadczenia, w tym doświadczenia przemocy seksualnej.

Przyczyny w relacji

W praktyce gabinetowej to najczęstsza grupa przyczyn i jednocześnie ta, którą najtrudniej zobaczyć od środka. Nierozwiązane konflikty, poczucie niesprawiedliwego podziału obowiązków, uraza, brak poczucia bezpieczeństwa. Wszystko to odbija się na bliskości, zanim ktokolwiek nazwie to problemem seksualnym.

Warto też wiedzieć, że częściej niż spadek pożądania u jednej osoby występuje zwyczajna różnica poziomów pożądania między partnerami. To nie jest niczyja wada. Staje się problemem dopiero wtedy, gdy jedna osoba zaczyna czuć się odrzucana, a druga rozliczana.

Libido na różnych etapach życia

Są momenty, w których obniżenie pożądania jest na tyle typowe, że powinno raczej dziwić, gdyby go nie było.

Po porodzie i w okresie karmienia

Wysoki poziom prolaktyny, niedobór snu, zmiany w ciele i całkowita reorganizacja doby obniżają pożądanie u większości kobiet. Częsta jest też suchość pochwy, która sprawia, że zbliżenie bywa nieprzyjemne. To zwykle stan przejściowy. Pomaga sen, cierpliwość, środki nawilżające i mówienie wprost o tym, na co jest się gotową, a na co jeszcze nie.

Perimenopauza i menopauza

Spadek estrogenów, a często również testosteronu, wpływa zarówno na pożądanie, jak i na komfort fizyczny. Tu warto rozmawiać z ginekologiem, bo miejscowe leczenie i, u części kobiet, terapia hormonalna potrafią zmienić sytuację bardziej niż jakakolwiek praca psychologiczna. Jedno nie wyklucza drugiego.

Kiedy iść najpierw do lekarza

Są sytuacje, w których pierwszym krokiem nie jest gabinet psychologiczny, tylko lekarski. Umów się do lekarza, jeśli spadkowi libido towarzyszy:

• ból przy współżyciu, krwawienia poza miesiączką albo inne niepokojące objawy ginekologiczne,
• wyraźna zmiana masy ciała, wypadanie włosów, stałe uczucie zimna lub gorąca, zaburzenia miesiączkowania,
• silne zmęczenie utrzymujące się mimo odpoczynku,
• nagła zmiana po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku.

Co realnie pomaga

Nie ma tu jednego rozwiązania i trzeba to powiedzieć wprost. Skuteczne bywa zwykle połączenie kilku rzeczy naraz, prowadzone przez dłuższy czas.

Sen, ruch i odpoczynek

Brzmi to banalnie i bywa lekceważone, a jest jednym z niewielu obszarów, w których zmiana daje efekt bez niczyjej pomocy. Regularny ruch poprawia krążenie i nastrój, sen reguluje gospodarkę hormonalną, a odpoczynek obniża poziom napięcia. Nie chodzi o plan treningowy, tylko o to, żeby dobra doba przestała być wyjątkiem.

Rozmowa, która nie jest rozliczeniem

Rozmowa o seksie w związku najczęściej nie udaje się dlatego, że zaczyna się od żalu. Łatwiej, gdy zamiast mówić, czego druga osoba nie robi, powie się, czego się potrzebuje i co pomaga poczuć się bezpiecznie. Pomocne bywa też wyraźne odsunięcie na jakiś czas oczekiwania, że każda bliskość ma się skończyć zbliżeniem. Samo zdjęcie tej presji często przywraca ochotę.

Kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty

Jeśli obniżone pożądanie utrzymuje się mimo zmian, wraca po każdym spokojniejszym okresie albo wiąże się z lękiem, wstydem czy dawnymi doświadczeniami, sama wiedza zwykle nie wystarcza. Konsultacja seksuologiczna służy głównie temu, żeby rozdzielić, co w tej sytuacji jest kwestią ciała, co psychiki, a co relacji, bo od tego zależy, co ma sens dalej.

Jak pracujemy w Libere

W Centrum Terapii i Seksuologii Libere zajmujemy się tym na trzy sposoby, zależnie od tego, co wychodzi na pierwszej rozmowie.

Konsultacja seksuologiczna to zwykle punkt wyjścia: rozmowa o tym, od kiedy trwa sytuacja, co jej towarzyszy i czy trzeba najpierw sprawdzić coś u lekarza. Psychoterapia indywidualna ma sens tam, gdzie w grę wchodzi nastrój, napięcie, stosunek do własnego ciała albo trudne doświadczenia. Terapia par jest właściwym miejscem wtedy, gdy problem nie leży po jednej stronie, tylko między dwiema osobami.

Przyjmujemy w trzech gabinetach w Gdańsku, w Śródmieściu, we Wrzeszczu i w Oliwie oraz online. Pierwsza rozmowa nie zobowiązuje do rozpoczęcia terapii.