Wyzwalacze z wnętrza ciała
Spis doznań z ciała, które uruchamiają reakcję, oraz tego, co pomaga osobno przy pobudzeniu i przy odcięciu. Wyzwalaczem bywa własne tętno albo oddech, a nie tylko miejsce, dźwięk czy data.
Zanim zaczniesz
PRZECZYTAJ, ZANIM ZACZNIESZ. Samo przyglądanie się doznaniom z ciała bywa u części osób po traumie wyzwalaczem. Jeśli w trakcie robi się coraz gorzej, przerwij, otwórz szeroko oczy, rozejrzyj się po pokoju, nazwij pięć rzeczy, które widzisz, i wróć do tego z osobą prowadzącą.
Odcięcie od ciała może pojawiać się w odpowiedzi na silny stres. Sam ten objaw nie wyjaśnia swojej przyczyny i nie świadczy o uszkodzeniu. W terapii możesz uczyć się rozpoznawać go wcześniej i dobierać pomocne sposoby reagowania.
Nie wypełniaj tego w środku silnej reakcji. To karta na spokojną porę dnia, przy stole, najlepiej po czymś zwyczajnym.
Zanim uznasz, że objaw jest wyzwalaczem, wyklucz przyczyny somatyczne. Kołatanie serca, duszność i zawroty głowy mają też przyczyny medyczne i sprawdza to lekarz, nie ta kartka.
Kiedy tego użyć
- Kiedy reakcja przychodzi bez powodu, który da się wskazać.
- Kiedy wysiłek fizyczny, gorąco albo choroba uruchamiają lęk.
- Kiedy odpoczynek i wyciszenie są trudniejsze niż zajętość.
- Jako uzupełnienie kart „Okno tolerancji” i „Techniki uziemienia”.
Jak to zrobić
-
Krok 1. Wypisz doznania, po których coś się zmienia
Przejdź po ciele od góry: głowa, gardło, klatka, brzuch, kończyny. Zapisz te doznania, po których nastrój albo poziom lęku zmienia się w ciągu minuty. Serce, oddech, ucisk, gorąco, zimno, mdłości, drżenie, napięcie karku, uczucie ciężaru albo lekkości.
-
Krok 2. Zaznacz, które przypominają tamten czas
Nie wszystkie doznania są wyzwalaczami. Wyzwalaczem bywa doznanie, które towarzyszyło trudnemu zdarzeniu. Jeśli nie wiesz, zostaw znak zapytania. Nie wymuszaj skojarzeń i nie musisz znać źródła, żeby pracować z reakcją.
-
Krok 3. Zapisz okoliczności pojawienia się doznania
Zapisz, co poprzedzało doznanie: wysiłek, kawa, upał, gorączka, głód, odwodnienie, brak snu, gorący prysznic, seks, szybkie wstanie. To wskazówki do obserwacji, nie pewne wyjaśnienie przyczyny. Przy nowych albo nietypowych objawach postępuj zgodnie z ostrzeżeniem medycznym wyżej.
-
Krok 4. Zauważ, co się dzieje z uwagą
Gdy reakcja rusza, uwaga często zawęża się do samego doznania i skupiasz na nim coraz więcej uwagi, co zwykle je nasila. Zapisz, jak to wygląda u Ciebie i po czym poznajesz, że to się zaczyna.
-
Krok 5. Nazwij swoje odcięcie
U wielu osób przy silnym stresie pojawia się poczucie odcięcia. Znika czas, robi się mgliście, świat wygląda jak zza szyby, ciało jest daleko, głos brzmi obco. Zapisz, jak to wygląda u Ciebie, i pierwsze sygnały, po których możesz je rozpoznać.
-
Krok 6. Przypisz reakcję do każdego wyzwalacza
Osobno dla pobudzenia i osobno dla odcięcia, bo często pomaga co innego. Przy pobudzeniu spróbuj spowolnienia: dłuższy wydech, chłód, spokojny ruch. Przy poczuciu odcięcia spróbuj nazwać to, co widzisz, poczuć stopy na podłodze, wykonać łagodny ruch, sięgnąć po znajomy, wyraźny smak, który dobrze znosisz, albo zimną wodę na nadgarstki. Sprawdź, czy łatwiej Ci orientować się w otoczeniu. Nie zakładaj, że potrzebujesz silniejszych bodźców. Nic z tego nie ma boleć ani piec; każdą metodę możesz pominąć. Przerwij, jeśli jest gorzej. Zapisz, co u Ciebie działa.
-
Krok 7. Napisz sobie zdanie aktualizujące
Przygotuj krótkie zdanie do powiedzenia na głos: co zauważasz i gdzie jesteś. Nie musisz rozstrzygać przyczyny. Na przykład: „Serce wali. Jest wtorek, jestem w kuchni. Rozglądam się i sprawdzam, czego teraz potrzebuję.” Jeśli to znana, omówiona wcześniej reakcja, dodaj uzgodniony sposób postępowania. Przy nowych albo nietypowych objawach nie zakładaj z góry, że to lęk.
-
Po co to spisywać
Zapis może pomóc zauważyć, w jakich okolicznościach pojawia się reakcja i co wtedy pomaga. Nie musisz rozpoznać każdego wyzwalacza.
Moja lista
Wypełniaj w spokojnej porze dnia i w kilku podejściach. Zostaw znaki zapytania tam, gdzie nie wiadomo.
Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.
Jeśli jest Ci teraz bardzo źle, nie czekaj z tym do wypełnienia karty. Całodobowe wsparcie kryzysowe: 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Karta jest inspirowana opisem wewnętrznych, cielesnych wyzwalaczy w pracy z traumą złożoną oraz psychoedukacją o dysocjacji jako reakcji na silny stres, obecnymi w literaturze pracy z traumą. Karta nie ustala historii ani przyczyn objawów u konkretnej osoby. Treść, kolejność kroków i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere.