Materiały dla pacjentów

Wywiad z krytykiem

Pytania o krytyka wewnętrznego, czyli powracające samokrytyczne myśli: co mówi, kiedy się pojawia i czemu może służyć. Etap przed kartą „Dialog z krytykiem wewnętrznym”.

Zanim zaczniesz

Wywiad nie jest zgodą. Zrozumienie, po co krytyk się odzywa, nie znaczy, że ma rację ani że wolno mu mówić w ten sposób.

„Głos krytyka” to w tej karcie sposób mówienia o samokrytycznych myślach. Jeśli słyszysz głosy, których inni nie słyszą, skontaktuj się z lekarzem; możesz również powiedzieć o tym osobie prowadzącej. Ta karta nie jest do tego.

Sprawdź, czy ten głos wymaga, czy karze. Wymagający podnosi poprzeczkę i trudno go zadowolić. Karzący orzeka, że jesteś zły i zasługujesz na to, co Cię spotyka. Mogą odzywać się razem.

Przyglądanie się samokrytycznym myślom może je na chwilę nasilić. Jeśli robi się bardzo ciężko, przerwij i wróć do tego z osobą prowadzącą. Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, powiedz o tym dziś komuś, kto może pomóc. Całodobowo i bezpłatnie: 800 70 2222 oraz 116 123. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Nie wszystko, co brzmi jak krytyk, nim jest. Czasem to trafna informacja zwrotna podana w złym tonie. Karta ma na to osobne pole.

Kiedy tego użyć

  • Kiedy wewnętrzna krytyka jest stała, a nie okazjonalna.
  • Kiedy próby spierania się z krytykiem kończą się jego wzmocnieniem.
  • Zanim wypełnisz kartę „Dialog z krytykiem wewnętrznym”.
  • Kiedy nie wiadomo, czy to jest wymaganie, czy już karanie.

Jak to zrobić

  1. Krok 1. Zapisz, co dokładnie mówi

    Zapisz jedno lub kilka zdań krytyka, dosłownie, bez streszczania i łagodzenia. Zauważ, czy się powtarzają.

  2. Krok 2. Sprawdź, jak brzmi

    Zapisz, jak brzmi ten głos: głośno czy chłodno, z pogardą czy z rozczarowaniem. Jeśli kojarzy Ci się z kimś albo z jakimś miejscem, możesz to zapisać. Jeśli nic się nie kojarzy, zostaw puste.

  3. Krok 3. Ustal, kiedy się odzywa

    Zapisz, w jakich sytuacjach, o jakich porach i przy jakich ludziach się pojawia. Przykłady: ocena, porównanie, prośba o pomoc, odpoczynek, cudzy sukces, popełniony błąd.

  4. Krok 4. Sprawdź, czy wymaga, czy karze

    Wymagający mówi „to za mało, mogłeś lepiej” i przesuwa poprzeczkę. Karzący mówi „jesteś do niczego, zasłużyłeś na to” i orzeka o Tobie, a nie o wyniku. Zapisz, co słyszysz: wymaganie, karanie czy jedno i drugie. Jeśli nie wiesz, zostaw puste.

  5. Krok 5. Zapytaj, czemu może służyć

    Samokrytyka bywa próbą ochrony, na przykład przed odrzuceniem, porażką albo krytyką ze strony innych. Zapisz, czy widzisz u siebie taką funkcję, nawet jeśli odpowiedź brzmi dziwnie. Jeśli nie widzisz, zostaw puste.

  6. Krok 6. Sprawdź, czy pamiętasz początki

    Jeśli kojarzysz, od kiedy pojawiają się podobne myśli i co się wtedy działo, zapisz to. Jeśli nie, zostaw puste. Nie trzeba odtwarzać wspomnień ani rozstrzygać pochodzenia, żeby pracować z tym, co dzieje się teraz.

  7. Krok 7. Zapisz zyski i koszty

    Zapisz, co te myśli dziś Ci dają, jeśli coś dają, na przykład napęd albo czujność, i co kosztują: czego przez nie nie robisz, jak się z nimi żyje. Bez rozstrzygania. Do tych zapisów możesz wrócić w karcie „Dialog z krytykiem wewnętrznym”.

  8. Krok 8. Oddziel trafną informację od tonu

    Sprawdź, czy w tym, co mówi krytyk, jest trafna informacja, na przykład że coś zaniedbałeś albo kogoś potraktowałeś źle. Zapisz ją osobno, zwykłym językiem i bez wyroku o sobie. Pogarda, uogólnienia i przewidywania nie są tą informacją.

  9. Czego się spodziewać

    Samokrytyczne myśli mogą się nasilić, gdy zaczynasz im się przyglądać. Na niektóre pytania możesz nie mieć odpowiedzi; zostaw wtedy puste pole i wróć do niego później. Wywiad nie musi przynieść ulgi. Służy temu, żeby lepiej poznać te myśli.

Mój wywiad

Zostaw puste pola tam, gdzie nie ma odpowiedzi. Wróć do nich później, nie wymyślaj na siłę.

Jedno lub kilka zdań w jego słowach
Głośno, chłodno, z pogardą, z rozczarowaniem. Skojarzenie można pominąć
Sytuacje, pory dnia, konkretni ludzie
„Mogłeś lepiej”, „jesteś do niczego” albo jedno i drugie
Można zostawić puste
Można zostawić puste
Bez wyroku o sobie

Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.

Jeśli jest Ci teraz bardzo źle, nie czekaj z tym do wypełnienia karty. Całodobowe wsparcie kryzysowe: 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Karta korzysta z pracy z trybami krytycznymi w terapii schematów, w szczególności z rozróżnienia trybu Karzącego i Wymagającego Rodzica oraz z badania roli i funkcji krytyka, opisywanego między innymi przez Chrisa Hayesa i Roba Brockmana. Pytania i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere, napisanym od zera.