Materiały dla pacjentów

Trzy drogi ucieczki

Ze schematem prawie nikt nie mierzy się wprost. Zamiast tego robi się z nim jedną z trzech rzeczy: przyjmuje się go za prawdę, omija się sytuacje, w których mógłby się odezwać, albo udowadnia się światu, że jest odwrotnie. Ta karta pomaga zobaczyć, która z tych trzech dróg jest u Ciebie główna, bo od tego zależy, co w ogóle da się zmienić.

Zanim zaczniesz

Żadna z trzech dróg nie jest gorsza od pozostałych i żadna nie jest wadą charakteru. To są strategie, które kiedyś działały i coś załatwiały. Problem polega na tym, że utrzymują schemat przy życiu, bo nie dają mu szansy zostać podważonym.

Większość ludzi używa wszystkich trzech, tylko w różnych proporcjach i w różnych obszarach życia. Ktoś nadkompensuje w pracy i poddaje się w bliskich relacjach. Wypełniaj tę kartę osobno dla różnych obszarów, jeśli tak to u Ciebie wygląda.

Nadkompensacja bywa najtrudniejsza do zauważenia, bo z zewnątrz wygląda jak zaradność, ambicja albo niezależność. Sygnałem jest zwykle to, ile to kosztuje i co się dzieje, gdy zabraknie sił.

Ta karta nie służy do rozstrzygania, czy schemat jest prawdziwy. Służy do zobaczenia, co robisz, gdy się odezwie.

Kiedy tego użyć

  • Kiedy wiesz już, jakie masz schematy, ale nic się z tym nie dzieje.
  • Kiedy te same sytuacje kończą się tak samo mimo dobrych chęci.
  • Kiedy inni widzą u Ciebie wzorzec, którego sam nie widzisz.
  • Do pracy między sesjami w terapii schematów.

Jak to zrobić

  1. Krok 1. Wybierz jeden temat

    Nie wszystkie naraz. Weź jedno przekonanie, które wraca: „nikt nie zostanie”, „muszę być użyteczny, żeby mnie chcieli”, „coś jest ze mną nie tak”, „nie mogę na nikim polegać”. Jeśli pracujesz z osobą prowadzącą i macie już nazwany schemat, użyj jego nazwy. Jeśli nie, wystarczy zdanie własnymi słowami.

  2. Krok 2. Poddanie. Kiedy traktujesz to jako prawdę

    Tu żyjesz tak, jakby schemat był opisem rzeczywistości. Zostajesz w relacjach, które go potwierdzają. Nie prosisz o to, czego potrzebujesz, bo z góry wiadomo, że nie dostaniesz. Zgadzasz się na warunki, na które nie chcesz się zgadzać. Wypisz sytuacje, w których tak się zachowujesz, i zdanie, które wtedy przez Ciebie przechodzi.

  3. Krok 3. Unikanie. Kiedy omijasz sytuację

    Tu nie wchodzisz tam, gdzie schemat mógłby się odezwać. Nie zbliżasz się do ludzi na tyle, żeby mieli jak zawieść. Odkładasz rozmowy. Zmieniasz temat, gdy robi się osobiście. Bywa też, że uciekasz nie z sytuacji, tylko z własnego przeżycia: praca, ekran, alkohol, jedzenie, ciągła zajętość. Wypisz, czego omijasz i czym się zagłuszasz.

  4. Krok 4. Nadkompensacja. Kiedy udowadniasz, że jest odwrotnie

    Tu robisz dokładnie przeciwnie do tego, czego się boisz. Nikogo nie potrzebujesz i nigdy o nic nie prosisz. Zajmujesz się wszystkimi wokół. Musisz być bezbłędny. Atakujesz, zanim ktoś zdąży Cię ocenić. Z zewnątrz wygląda to na siłę i często jest nagradzane, dlatego najtrudniej to u siebie nazwać. Sprawdź to po koszcie, nie po wyglądzie.

  5. Krok 5. Zaznacz, która droga jest u Ciebie główna

    Zwykle jedna dominuje, a pozostałe wchodzą, gdy tamta zawiedzie. Zaznacz też, w jakich okolicznościach droga się zmienia: przy zmęczeniu, przy konkretnych osobach, w pracy inaczej niż w domu. Ta obserwacja jest ważniejsza niż samo nazwanie schematu.

  6. Krok 6. Policz, ile to kosztuje

    Każda z trzech dróg coś daje, bo inaczej byś jej nie używał. Zapisz osobno, co daje, i osobno, co zabiera: czego nie masz, czego nie próbujesz, co Cię męczy, czego nie wiedzą o Tobie ludzie, na których Ci zależy. Zmiana rzadko bierze się z argumentów. Częściej bierze się z zobaczenia rachunku.

  7. Krok 7. Wybierz jedną sytuację na próbę

    Jedna konkretna sytuacja w najbliższym tygodniu, w której zrobisz o krok mniej po swojej głównej drodze. Nie o dziesięć kroków. Jeśli unikasz, to jedna rozmowa, której zwykle byś nie zaczął. Jeśli nadkompensujesz, to jedna prośba o pomoc. Jeśli się poddajesz, to jedno zdanie o tym, czego chcesz.

  8. Czego się spodziewać

    Zejście z głównej drogi jest nieprzyjemne i to nie znaczy, że robisz źle. Schemat najgłośniej protestuje dokładnie wtedy, gdy przestaje być obsługiwany. Pierwsze próby zwykle kończą się powrotem do starego i to też jest częścią procesu. Liczy się to, że po którymś razie zauważasz wzorzec w trakcie, a nie dopiero wieczorem.

Moje trzy drogi

Wypełnij dla jednego tematu. Jeśli w pracy i w domu wygląda to inaczej, wydrukuj dwie kopie.

Jedno zdanie własnymi słowami
Zmęczenie, konkretne osoby, praca a dom
O krok mniej, nie o dziesięć
Wypełnij po fakcie, także gdy się nie udało

Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.

Podział na trzy style radzenia sobie ze schematem, czyli poddanie się, unikanie i nadkompensację, pochodzi z terapii schematów Jeffreya Younga i jest w tym podejściu pojęciem podstawowym. Treść, kolejność kroków i układ arkusza są własnym opracowaniem Centrum Terapii i Seksuologii Libere.