Materiały dla pacjentów

Deprywacja emocjonalna

Karta pracy ze schematem deprywacji emocjonalnej: wyzwalacze, sposób radzenia sobie i jeden krok w stronę otwartości. Ten schemat często przybiera postać przekonania, że nikt się nie domyśli i że lepiej nie prosić.

Zanim zaczniesz

W modelu wyróżnia się brak troski i ciepła, brak zrozumienia oraz brak wsparcia i wskazówek. Możesz przyjrzeć się temu, czy ktoś okazywał Ci zainteresowanie i bliskość, próbował zrozumieć Twoje przeżycia oraz pomagał radzić sobie z trudnościami. To przykłady do sprawdzenia, nie opis Twojej historii.

Ten schemat nie musi wiązać się z jawną krzywdą. Może rozwinąć się także tam, gdzie o wszystko dbano, ale rzadko rozmawiano o tym, jak się czujesz. Dlatego bywa trudny do zauważenia.

Myśl „przesadzam, przecież nic mi się nie stało” nie przesądza o obecności schematu. Brak wsparcia może być realny i aktualny, także u osoby, która ma ten schemat. Przyjrzyj się zarówno temu, jak inni rzeczywiście Cię traktują, jak i swoim oczekiwaniom. Rozpoznawanie schematu nie oznacza usprawiedliwiania zaniedbania ani krzywdy.

Karta służy do przyjrzenia się temu, jak dziś radzisz sobie z potrzebą bliskości i wsparcia. Możesz opisać zarówno pomocne, jak i krzywdzące doświadczenia. Nie musisz teraz rozstrzygać intencji innych osób.

Jeśli praca z tą kartą mocno nasila smutek albo poczucie osamotnienia, przerwij i omów ją z osobą prowadzącą.

Kiedy tego użyć

  • Kiedy w relacjach czujesz się sam, choć ludzie są obok.
  • Kiedy prośba o pomoc wydaje się nie do pomyślenia.
  • Kiedy zajmujesz się wszystkimi, a o siebie nikt nie pyta.
  • Kiedy kolejne bliskie relacje wyglądają podobnie: dużo dajesz, mało dostajesz.

Jak to zrobić

  1. Krok 1. Sprawdź, czego Ci brakowało

    Zapisz, czego brakowało Ci wcześniej albo brakuje teraz: troski i ciepła, zrozumienia czy wsparcia i wskazówek. Może to być więcej niż jedno. Jeśli nie wiesz albo nie pamiętasz, zostaw to pole puste.

  2. Krok 2. Wypisz wyzwalacze

    Konkretne sytuacje, po których robi się pusto albo ciężko. Niedopisana wiadomość. Rozmowa, w której nikt nie zapytał, jak się masz. Choroba, gdy nikt nie sprawdził. Święta. Wieczór po dobrym dniu. Zapisuj sytuacje, nie ogólne stany.

  3. Krok 3. Nazwij, co wtedy myślisz

    Zapisz pierwsze zdanie, które przychodzi, na przykład: „nikogo to nie obchodzi”, „i tak nie zrozumie”, „nie ma sensu mówić”. Takie zdania mogą brzmieć jak oczywisty fakt, choć są myślą.

  4. Krok 4. Sprawdź, co robisz, gdy oczekujesz braku wsparcia

    Poddanie może polegać na uznaniu, że niczego nie dostaniesz, i rezygnacji z wyrażenia potrzeb. Unikanie może polegać na odsuwaniu się od bliskości lub tłumieniu potrzeb, żeby nie czuć rozczarowania. Nadkompensacja może przyjmować postać nacisku, by inni zawsze i w pełni zaspokajali potrzeby. To przykłady: podobne zachowanie może pełnić różne funkcje. Jeśli żaden opis nie pasuje, zapisz własne zachowanie bez przypisywania go do kategorii.

  5. Krok 5. Sprawdź, co otrzymujesz, a czego brakuje

    Zapisz przykłady otrzymanego wsparcia, jeśli takie są, oraz potrzeby, które nadal pozostają niezaspokojone. Jeśli trudno to ocenić, omów zapis na sesji.

  6. Krok 6. Sprawdź, kto potrafi być obok

    Wypisz osoby, które realnie potrafią być obok: zauważyć, wysłuchać, pomóc. Sprawdź też, czy w bliskich relacjach częściej dajesz, niż dostajesz. Jeśli teraz nie ma takiej osoby, to ważna informacja do omówienia na sesji, nie Twoja wina.

  7. Krok 7. Zaplanuj jeden mały krok w stronę otwartości

    Nie zwierzenie się z całego życia. Jedno zdanie do jednej osoby, o jednej rzeczy: „miałem ciężki tydzień”, „przydałoby mi się, żebyś do mnie napisał”, „możesz posiedzieć ze mną chwilę”. Na tyle małe, żeby dało się to zrobić w tym tygodniu, i na tyle konkretne, żeby druga strona wiedziała, co zrobić. Jeśli nie masz komu tego powiedzieć, krokiem może być rozmowa z osobą prowadzącą.

  8. Czego się spodziewać

    Pierwsza prośba może być nieprzyjemna. Bywa też, że ktoś odpowiada dobrze, a Ty nic nie czujesz. Przyjmowanie wsparcia to osobna umiejętność i może wymagać czasu. Jeśli ktoś odmówi albo nie odpowie, zapisz to; nie przesądza to o Tobie.

Moja mapa

Możesz wypełniać przez kilka dni. Pola, na które nie masz odpowiedzi, zostaw puste.

Troska i ciepło, zrozumienie, wsparcie i wskazówki. Można zostawić puste
Konkretne sytuacje, nie ogólne stany
Opisz zachowanie. Nazwę sposobu radzenia sobie możesz pominąć
Przykłady wsparcia, jeśli są, i potrzeby, które zostają niezaspokojone
Jeśli nikt, zapisz to
Jedno zdanie, do jednej osoby, o jednej rzeczy
Także wtedy, gdy nic nie poczułem

Możesz wypełnić kartę tutaj albo wydrukować pustą i pisać ręcznie. Nic z tego, co wpiszesz, nigdzie nie jest wysyłane ani zapisywane. Zniknie, gdy odświeżysz albo zamkniesz stronę, więc wydrukuj albo przepisz to, co chcesz zachować.

Jeśli jest Ci teraz bardzo źle, nie czekaj z tym do wypełnienia karty. Całodobowe wsparcie kryzysowe: 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Schemat deprywacji emocjonalnej pochodzi z modelu terapii schematów Jeffreya Younga i jest w nim jednym ze schematów z obszaru odłączenia i odrzucenia. Karta powstała w całości w Centrum Terapii i Seksuologii Libere. Nie jest tłumaczeniem ani przeróbką żadnego zewnętrznego materiału roboczego.